2020 de Sağlık Sistemleri Ne Anlatıyor? (22 Mart 2020)

(Bu ve devamında ki yazılarım, sağlık yönetimi alanındaki uzmanlığım, bireysel tecrübem ve algılarıma dayanarak kaleme aldığım; bu nedenle, bilimsel olmaktan daha çok deneyime ve bilimsel çalışmalarımdan sentezlediğim kısa paylaşımlardır.)

36 yıldır kesintisiz sistemin farklı yerlerinde farklı pozisyonlarda çalışan ve aynı zamanda ciddi hastalıklar atlatan birisi olarak da sağlık sisteminin içinde aktif olarak yer alma imkânım oldu. Bu süreçteki tecrübelerimi, bunlardan ne öğrendiğimi ve sistemin anlattıklarını nasıl anladığımı özetle sizlerle paylaşmak isterim:

1) Sağlık sistemlerinin temel amacının, ülkenin her yerinde (hatta şu anda yaşadığımız gibi biraz daha geniş bakarak tüm dünyada) tüm vatandaşların sağlık statüsünü hakkaniyetli bir şekilde ileri taşımak olmasının unutulmaması gerektiğini, 

2) Sistemin her düzeyinde stratejik liderliğin ne kadar da önemli olduğunu,

3) Yönetimde ve tüm uygulamalarda güçlü bilimsel yöntemlerden yararlanılmasının ve liyakat sisteminin uygulanmasının temel felsefe olması gerektiğini, 

4) Sistemler yapı olarak farklılık gösterse de hepsinin temelinde yatan ortak problem olan kıt kaynak sorununu Victor R. Fuchs 1974 yılında yayımladığı, “Kim Yaşamalı? (Who Shall Live?)” isimli kitabında, şu ifade ile açık bir şekilde anlattığı gibi:

…seçimin en temel düzeyi, sağlık ve diğer amaçlar arasındadır. Sosyal reformcular “sağlık bir haktır” derken, bu hakkın gerçekleştirilmesi daima olabilenden daha azdır, çünkü sağlık için kullanılabilecek kaynakların bir kısmı diğer amaçlara tahsis edilmektedir… acı gerçek şu ki önlenebilir tüm ölümleri engelleyebilmeye yetecek kadar zenginliği olan bir millet yok… olduğunu, (Doktora tezimden),

5) Sağlık sistemi çıktılarını, sağlık hizmetlerine ne kadar bütçe ayrıldığından çok bu bütçenin nasıl yönetildiğinin belirlediğini,

6) Alınan kararların sonuçlarının sürdürülebilir olmasının her zaman sorgulanması gerektiğini,

7) Sistemdeki kaynağı planlamada önceliklendirmenin her zaman kanıta dayalı ve akılcı yapılması gerektiğini,

8) Tüketimden çok üretime dayalı sistemlerin her zaman daha güçlü olduğunu,

9) Sistemdeki çıktıların objektif kriterlere ve bilimsel yöntemlere göre ölçülemediği sürece etkili bir yönetim sisteminin kurulamayacağını, (Ölçemediğini Yönetemezsin! Peter Drucker)

10) Halk sağlığı hizmetlerinin her zaman tedavi edici sağlık hizmetlerinden daha öncelikli olması gerektiğini,

11) Sağlık olgularının yönetiminde ulusal bilim kurullarının kurulması için olağanüstü durumların beklenmemesi gerektiğini,

12) Sistemdeki insan kaynaklarına yapılan yatırımın tesislerin alt yapısına yapılandan daha önemli olduğunu, 

13) Sağlık sisteminin organizasyonu ve yönetim şeklinin, toplumların kalkınmasında etkili olan temel dinamikler üzerine en önemli belirleyicilerden biri olduğunu ve tüm dinamiklerin etkileşim içinde olduğunu,

14) Kurumsal kalite için gösterilen çabaların, klinik kaliteden ayrılamayacağı, o nedenle ikisinin birlikte yürütülmesi gerektiğini, 

15) Sağlık sisteminde yürütülen iyileştirme çalışmalarında, ilgili tüm paydaşların fikirlerinin alınması ve anlaşılması gerektiğini,

16) Sağlık sisteminde sağlık teknolojileri ile ilgili etkin ve sürdürülebilir politikalar geliştirilmesinde: 

*Güçlü, şeffaf, yansız bilimsel yöntemlerden yararlanılması gerektiğini,

*Sağlık teknolojileri ile ilgili değerlendirmelerde ilgili üreticinden son kullanıcı olan hastaya kadar geniş yelpazede yer alan tüm paydaşların görüşlerinin önemli ve “multi-disipliner” çalışmanın vazgeçilmez olduğunu,

*Sağlık teknolojilerinin son kullanıcısı olan hastaların geribildirimlerinin alınması ve anlaşılması için onların güçlendirilmesinin göz ardı edilmemesi gerektiğini,

17) Sistemin ürettiği verilerin ilgili taraflarca özellikle bilim insanları tarafından kullanılması konusunda cesaretli olunması ve çalışma sonuçlarının dikkate alınması gerektiğini,

18) Son olarak, bugün sistemin gelişmesine ve iyileşmesine katkıda bulunmak için imkânı olanların kendilerinin ve sevdiklerinin de sağlık hizmetlerinin kullanıcısı olduğunu akılda tutarak çalışması gerektiğini. 

Sizce, büyük sistemin içinde bir parça olan sağlık sistemleri, yeniden yapılanma ve radikal bir dönüşüm içine girmeli mi? 

Sağlıcakla kalın. 

Elife Dilmaç